Filmi më i fundit i Christopher Nolan ka tërhequr dhjetëra miliona shikues në një botë detesh të stuhishme dhe qytetesh në flakë.

Pa përbindëshat, ajo botë bazohet në realitet. "Odisea" një histori mbijetese pas Luftës së Trojës zhvillohet gjatë rënies së qytetërimit në Epokën e Bronzit.

Një studim i ri e lidh këtë rënie me një ndryshim të rëndë klimatik. Dhe autorët paralajmërojnë për "implikime për të ardhmen".

Shkencëtarët kanë kohë që dinë për një thatësirë misterioze dhe të rëndë që goditi më shumë se 3,000 vjet më parë, duke përkuar me shpërbërjen e mbretërive dhe shteteve në të gjithë Mesdheun.

Një hulumtim i publikuar në korrik ka hedhur dritë mbi shkakun e mundshëm të asaj thatësire: një tendencë tharjeje e ngadaltë dhe një cikël natyror më i shpejtë i motit të thatë të grumbulluar njëra mbi tjetrën.

Deri në fund të Epokës së Bronzit, sistemi i musoneve të Afrikës Perëndimore ishte tkurrur për mijëra vjet, duke e shndërruar Saharën e gjelbër në shkretëtirë. Më pak shi mbi Afrikë nënkuptonte më pak shi mbi Mesdhe. Ky trend u intensifikua kur rajoni u përfshi në një periudhë thatësire të shkaktuar nga ciklet natyrore të klimës nga Atlantiku, të cilat e panë rajonin të luhatej midis periudhave të lagështa dhe të thata që zgjasnin dekada të tëra.

Katherine Power, shkencëtarja e Universitetit të Stokholmit e cila udhëhoqi studimin, tha se mjedisi në atë kohë mund të shpjegonte migrimin masiv dhe konfliktet e epokës së Odisesë.

Për dekada të tëra, studiuesit kanë spekuluar mbi arsyen e lëvizjes në shkallë të gjerë gjatë kësaj kohe e cila njihet edhe si periudha e të ashtuquajturve Popuj të Detit.

Arkeologët kanë argumentuar se ndryshimet klimatike mund të ndihmojnë në shpjegimin e migrimit dhe kolapsit politik në fund të Epokës së Bronzit. Zbulimet e reja shtojnë copëza të reja në enigmë.

"Ne nuk e dimë domosdoshmërisht pse u zhvendosën ata njerëz", tha Power. "Por nëse mund të themi, 'Hej, klima po përkeqësohej gjithnjë e më shumë për të mbijetuar', kjo mund të jetë një arsye e mundshme."

'Një stuhi e përsosur fatkeqësish'

Dhe kjo, tha ajo, është e rëndësishme për sot. Lumenjtë kryesorë të Evropës janë në nivele rekord të ulëta dhe thatësira po krijon kushte për zjarre shkatërruese, si dhe po nxit humbjen historike të të korrave . Kjo përfshin edhe korrjen më të ulët të misrit në Francë në 50 vjet.

Të njëjtat cikle të lagies dhe tharjes nga Atlantiku janë ende në lojë, por ato tani po ndodhin në kontekstin e një bote që po ngrohet si rezultat i djegies së naftës, gazit dhe qymyrit nga njerëzit.

"Mendoj se është edhe më alarmante dhe përbën edhe më shumë kërcënim", tha Power.

Por, a jep ajo që ndodhi atëherë një pasqyrë të asaj që mund të ndodhë tani?

Eric H. Cline, një arkeolog në Universitetin George Washington, i cili shkroi një libër mbi rrënjët e krizës së Epokës së Bronzit, tha se thatësira dhe sëmundjet ishin pjesë e "stuhisë së përsosur të fatkeqësive" që çuan në rënien shoqërore. Ai sheh paralele me ditët e sotme.

Në një email drejtuar DW, ai tha se "duhet të jemi shumë të shqetësuar" për ndryshimin e klimës si një faktor stresues për rënien e qytetërimit. "Kjo frikë nuk është aspak shumë dramatike", tha ai.

Cline shtoi se në ditët e tij më optimiste, ai beson se "ne do të vijmë në vete dhe do ta anashkalojmë këtë mundësi në një moment të caktuar".

A pati një moment shkas për shembjen?

Hulumtimi i Power kërkoi të eksploronte se cilat modele mund të fshihen pas ngjarjeve të izoluara të thatësirës së Epokës së Bronzit.

Ata filluan duke shqyrtuar sporet e bimëve, bërthamat e akullit, gurët e shpellave dhe të dhëna të tjera natyrore që tregonin për  thatësirë. Më pas, ajo dhe bashkëautorja e librit, shkencëtarja e paleoklimës së Stokholmit, Qiong Zhang, iu drejtuan modelimit për të krijuar një pamje më të gjerë.

Modeli i tyre shqyrtoi të gjithë planetin, të mbivendosur me një rrjetë, ku secila qelizë mbulonte një sipërfaqe me një rezolucion atmosferik prej afërsisht 125 kilometrash. Një superkompjuter më pas llogariti kushtet në secilën prej këtyre qelizave, për çdo muaj, gjatë mijëra viteve. Kjo i lejoi shkencëtarët të shqyrtonin të gjithë Mesdheun.

"Tani nuk jemi të bllokuar vetëm me një bërthamë ose një shpellë", tha Power. "Mund të shohim më larg dhe të ndërtojmë një pamje të plotë."

Ajo që ata zbuluan nuk ishte një ngjarje e vetme që ndryshoi në mënyrë dramatike dhe të papritur klimën. Përkundrazi, ciklet më të shkurtra të lagies dhe tharjes u rreshtuan me një trend më të gjatë ngrohjeje.

"Kur kërkojmë lidhje midis ndryshimeve klimatike dhe ndryshimeve të qytetërimit, shpesh kërkojmë atë ngjarje të madhe, të jashtëzakonshme, të papritur dhe katastrofike", tha Power. Ajo shtoi se janë "ndryshime të ngadalta dhe graduale që e shtyjnë një shoqëri përtej një pragu".

Ajo tha se mund të ketë qenë një rënie e vazhdueshme e furnizimit me ujë që çoi në një rënie të ngadaltë të të korrave, gjë që i shtyu njerëzit të emigronin, duke shkaktuar konflikt.

"Nuk duhet shumë për ta shtyrë një shoqëri përtej pragut me të cilin ndihet rehat", tha Power. "Po sikur të shtosh diçka më shumë në këtë përzierje? Ndoshta atëherë kjo të shtyn pak më tej dhe nuk mund të rikuperohesh plotësisht nga kjo."

/DW/Motilokal.com