Evropa është në rrugën drejt një viti rekord për energjinë e erës. Vetëm në gjysmën e parë të vitit 2026, në kontinent u instaluan 8.8 GW kapacitet të ri, rreth 30 për qind më shumë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Sipas organizatës jofitimprurëse të industrisë së energjisë së erës, WindEurope, kjo sasi është e mjaftueshme për të furnizuar me energji rreth shtatë milionë familje evropiane dhe për të zëvendësuar importe të lëndëve djegëse fosile në një sasi të barasvlershme me rreth 25 anije me LNG në vit.

Por, për çdo turbinë të re që vendoset, herët a vonë vjen koha që një tjetër të çmontohet. Për këtë arsye, prodhuesit po kërkojnë mënyra për të siguruar që materialet e tyre të mos përfundojnë si mbetje.

Deri në 90 për qind e masës së një turbine me erë përbëhet nga materiale që mund të riciklohen relativisht lehtë, si çeliku, bakri, alumini dhe betoni. Sfida kryesore janë materialet kompozite, të cilat përbëjnë pjesën më të madhe të helikave të turbinave.

Nga helikat e turbinave te ndërtesat

Nga toka është e vështirë të kuptohet se sa të mëdha janë në të vërtetë turbinat e erës. Për ta ilustruar këtë, Vattenfall bashkëpunoi me studion e dizajnit Superuse për të shndërruar një mbulesë të vjetër të nacelës së një turbine – pjesa ku vendosen pajisjet mekanike dhe elektrike – në një hapësirë të vogël banimi.

Struktura, rreth 4 metra e gjerë, 10 metra e gjatë dhe 3 metra e lartë, dikur qëndronte në majë të një turbine në Austri. Sot ajo është shndërruar në një shtëpi të vogël me kuzhinë, banjë dhe hapësirë banimi, e pajisur me pompë nxehtësie, panele diellore dhe ngrohës diellor të ujit.

Projekti u prezantua në Dutch Design Week në vitin 2024, si pjesë e një nisme që synonte të tregonte se si materialet mund të ripërdoren duke kërkuar sa më pak energji dhe duke shkaktuar sa më pak emetime gjatë përpunimit.

Edhe helikat e turbinave kanë gjetur përdorime të reja.

Pas çmontimit të tyre në vitin 2023, 57 helika nga parku danez i erës Nørre Økse Sø u shndërruan në pjesë të fasadës së një parkingu shumëkatësh në qytetin suedez të Lundit.

Kjo ka hapur rrugën për një sërë përdorimesh kreative të helikave të vjetra, duke filluar nga strukturat për panele diellore e deri te skitë alpine.

Megjithatë, këto projekte nuk përbëjnë ende një zgjidhje në shkallë të gjerë.

Pse është kaq e vështirë të riciklohen helikat e turbinave?

Helikat e turbinave të erës mund të jenë nga 50 deri në 100 metra të gjata dhe janë projektuar të funksionojnë në kushte të vështira atmosferike deri në 25 vjet.

Pikërisht qëndrueshmëria e tyre i bën ato të vështira për t'u ricikluar.

Ato përbëhen nga shtresa të ngjeshura materialesh të ndryshme, përfshirë fibra qelqi, fibra karboni, rrëshirë epokside, dru balsa, metale dhe materiale mbushëse.

Vattenfall synon që deri në vitin 2030 të arrijë një qarkullim 100 për qind të këtyre materialeve kompozite, duke zhvilluar mënyra të reja për ripërdorimin, transformimin, rinovimin dhe riciklimin e helikave.

Kur materialet kompozite nuk mund të riciklohen duke ruajtur vlerën e tyre të lartë, ato mund të përpunohen për rikuperim të energjisë ose të përdoren në proceset e prodhimit të çimentos.

Aktualisht, Vattenfall përdor procese mekanike për riciklimin e materialeve të helikave, duke i shndërruar ato në grimca kompozite ose materiale mbushëse për produkte të reja. Një tjetër metodë është piroliza, një proces termik që mundëson rikuperimin e fibrave dhe materialeve të tjera dytësore.

Më shumë helika do të dalin nga përdorimi

Në vitet e ardhshme, gjenerata e parë e parqeve të mëdha evropiane të erës do të arrijë në fund të jetëgjatësisë së tyre operative. Kjo do të thotë se gjithnjë e më shumë helika turbinash do të dalin nga përdorimi, duke rritur nevojën për zgjidhje që janë të shkallëzueshme, me kosto të përballueshme dhe që kërkojnë më pak energji.

Bashkimi Evropian ende nuk ka vendosur një ndalim të përgjithshëm për depozitimin e helikave të çmontuara në landfill. Aktualisht, vetëm Austria, Finlanda, Gjermania dhe Holanda kanë ndalime kombëtare detyruese.

WindEurope po i kërkon Brukselit që një ndalim i tillë të bëhet ligjërisht i detyrueshëm në të gjitha vendet anëtare.

Turbinat e së ardhmes po projektohen për t'u ricikluar

Gjithnjë e më shumë prodhues po e marrin parasysh që në fazën e projektimit se çfarë do të ndodhë me helikat e turbinave në fund të jetës së tyre.

Një shembull janë RecyclableBlades të Siemens Gamesa, të cilat përdoren në parkun e erës në det të hapur Hollandse Kust Zuid në Holandë.

Këto helika përdorin një lloj rrëshire që mund të shpërbëhet në një tretësirë me temperaturë të ulët dhe aciditet të lehtë. Kjo mundëson ndarjen e rrëshirës nga materialet e tjera të helikës, si fibra e qelqit, fibra e karbonit, plastika, druri dhe metali, pa i dëmtuar ndjeshëm vetitë e tyre.

Në këtë mënyrë, materialet e ricikluara mund të përdoren më gjerësisht për prodhimin e produkteve të reja me cilësi të lartë.

/Motilokal.com