Shkencëtarët paralajmërojnë për një nga ngjarjet më të fuqishme të El Niños në historinë e matjeve moderne, me pasoja të mundshme për temperaturat globale, reshjet dhe motin ekstrem në mbarë botën.

Bota po përballet me një fenomen të fuqishëm klimatik të njohur si El Niño, i cili, sipas parashikimeve të përmendura në materialin e Carbon Brief, mund të jetë më intensiv se çdo ngjarje e regjistruar më parë. Ngjarja, e cila ka nisur në qershor dhe pritet të zgjasë deri në vitin 2027, ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve për shkak të ndikimit të mundshëm në temperaturat globale dhe modelet e motit në kontinente të ndryshme.

Disa parashikime e cilësojnë këtë fenomen si një “super El Niño”. Megjithatë, ky është një term i përdorur në media dhe komentime publike, jo një përcaktim zyrtar shkencor. Analiza e përmendur në material shqyrton parashikimet e 14 grupeve të modelimit dhe raporton se 96 për qind e vëzhgimeve të analizuara parashikojnë një ngjarje që mund të jetë më e forta në të dhënat moderne të vëzhgimit.

Çfarë është El Niño dhe si zhvillohet?

El Niño është faza e ngrohtë e një modeli klimatik të përsëritur në Oqeanin Paqësor tropikal. Ai bën që ujërat e ngrohta të sipërfaqes së oqeanit të zhvendosen drejt pjesës lindore, duke çliruar më shumë nxehtësi në atmosferë. Ky proces ndikon në temperaturat globale, reshjet dhe qarkullimin atmosferik.

Fenomeni është pjesë e ciklit klimatik të njohur si El Niño-Oscilimi Jugor (ENSO), i cili përfshin edhe fazën e ftohtë, La Niña, si dhe periudhat neutrale. Në kushte normale, erërat tregtare lëvizin nga lindja në perëndim, duke shtyrë ujërat e ngrohta drejt Azisë dhe duke nxitur ngritjen e ujërave të ftohta nga thellësitë pranë brigjeve të Amerikës së Jugut.

Gjatë El Niños, erërat tregtare dobësohen ose ndryshojnë drejtim në disa zona. Si pasojë, ujërat e ngrohta përhapen drejt lindjes dhe zvogëlohet ngritja e ujërave të ftohta. Ky ndryshim ndikon në shpërndarjen e reshjeve dhe mund të shkaktojë një sërë pasojash klimatike në rajone të ndryshme të botës.

Në të kundërt, gjatë La Niñas, erërat tregtare forcohen, duke shtyrë ujërat e ngrohta drejt Paqësorit perëndimor dhe duke rritur ngritjen e ujërave të ftohta në lindje. Për këtë arsye, ndikimet e La Niñas shpesh janë të kundërta me ato të El Niños, megjithëse pasojat ndryshojnë në varësi të rajonit dhe intensitetit të ngjarjes.

Ndikimi në temperaturat globale

Një nga pasojat më të rëndësishme të El Niños është rritja e përkohshme e temperaturës mesatare globale. Ujërat e ngrohta të sipërfaqes së Paqësorit çlirojnë nxehtësi në atmosferë, duke ndikuar në klimën e planetit.

Sipas materialit të përmbledhur, një ndryshim prej një grade Celsius në temperaturën e rajonit Niño3.4 mund të shoqërohet me një ndryshim rreth 0.1 gradë Celsius në temperaturën mesatare globale, me një vonesë prej tre deri në gjashtë muajsh. Ngjarje të fuqishme të El Niños kanë kontribuar në temperatura rekord, siç është vërejtur në vitet 1998, 2016 dhe 2024.

Megjithatë, ndikimi i El Niños është i përkohshëm. Materiali thekson se faktori kryesor pas rritjes afatgjatë të temperaturave globale mbetet ngrohja klimatike e shkaktuar nga aktiviteti njerëzor. El Niño dhe La Niña ndikojnë në ndryshimet e temperaturave nga një vit në tjetrin, por nuk e shpjegojnë të gjithë prirjen e ngrohjes globale.

Pasojat e mundshme në rajone të ndryshme të botës

El Niño mund të shkaktojë ndryshime të ndjeshme në reshje dhe temperatura në shumë pjesë të botës. Në Azinë Juglindore dhe në disa zona të Australisë, ky fenomen zakonisht lidhet me kushte më të thata, duke rritur rrezikun e thatësirave dhe zjarreve në pyje.

Në Amerikën Qendrore dhe Jugore, disa vende, përfshirë Kolumbinë, Venezuelën dhe Brazilin verior, mund të përballen me rrezik më të lartë të thatësirës. Në të njëjtën kohë, pjesë të Brazilit jugor, Kilit qendror dhe Argjentinës veriore mund të përjetojnë reshje të mëdha dhe përmbytje.

Ndikime të mundshme vërehen edhe në Azi. Në Indi, El Niño mund të shoqërohet me temperatura të larta dhe me rrezik të shtuar të thatësirës për shkak të dobësimit të musonit veror. Kina dhe Japonia gjithashtu mund të përjetojnë periudha më të ngrohta se zakonisht.

Në Afrikë, fenomeni mund të rrisë rrezikun e thatësirës në pjesët jugore të kontinentit gjatë periudhës nga dhjetori deri në shkurt, ndërsa në Afrikën Lindore mund të sjellë reshje dhe përmbytje në disa zona.

Ndikimet e El Niños shtrihen edhe në Amerikën e Veriut. Fenomeni mund të sjellë kushte më të buta dimërore në Kanadanë veriperëndimore dhe në disa pjesë të Shteteve të Bashkuara, ndërsa në shtetet jugore të SHBA-së dhe në Kaliforni mund të rrisë rrezikun e stuhive dimërore dhe përmbytjeve.

Ndikimi në stuhi tropikale dhe bujqësi

Ndryshimet në temperaturat e oqeanit dhe në qarkullimin atmosferik ndikojnë gjithashtu në zhvillimin dhe shpërndarjen e stuhive tropikale. Në Atlantikun e Veriut dhe në Karaibe, El Niño mund të shoqërohet me një sezon më të qetë të uraganeve, për shkak të rritjes së prerjes vertikale të erës, e cila mund të pengojë zhvillimin e stuhive.

Në Paqësorin perëndimor, zhvendosja e zonës së formimit të stuhive mund të ndikojë në rrugët e tajfuneve, duke ndryshuar rrezikun për vende si Kina, Japonia dhe Koreja e Jugut. Për disa ishuj të Paqësorit, temperaturat më të larta të detit mund të lidhen me stuhi tropikale më të shpeshta ose më intensive.

Ndryshimet në reshje dhe temperatura mund të kenë pasoja edhe për bujqësinë, furnizimin me ujë dhe peshkimin. Në periudhat kur uji i ftohtë nuk ngrihet në sipërfaqe pranë brigjeve të Amerikës së Jugut, mund të ulet furnizimi me lëndë ushqyese që mbështet ekosistemet detare dhe industrinë e peshkimit.

A po ndikohet El Niño nga ndryshimet klimatike?

Marrëdhënia mes ndryshimeve klimatike dhe intensitetit të El Niños mbetet një çështje e debatit shkencor. Vlerësimi i IPCC-së i vitit 2021, i përmendur në material, raportoi rritje të intensitetit të El Niños dhe të frekuencës së ngjarjeve me magnitudë të lartë që nga viti 1950, krahasuar me disa periudha të mëparshme.

Megjithatë, rindërtimet e klimës së kaluar tregojnë se El Niño ka ndryshuar ndjeshëm në frekuencë dhe intensitet gjatë mijëra viteve. Kjo e bën të vështirë përcaktimin e saktë të ndikimit të ngrohjes së shkaktuar nga njeriu në zhvillimin e këtij cikli klimatik.

Disa studime të kohëve të fundit sugjerojnë se ngrohja globale mund të rrisë intensitetin e ngjarjeve të fuqishme të El Niños, por shkencëtarët vazhdojnë të analizojnë të dhënat dhe modelet klimatike për të kuptuar më mirë këtë marrëdhënie.

Një fenomen që kërkon monitorim të vazhdueshëm

El Niño i viteve 2026–2027 paraqitet në material si një ngjarje me potencial për ndikime të rëndësishme në klimën globale. Parashikimet tregojnë mundësinë që temperatura e sipërfaqes së detit në rajonin Niño3.4 të tejkalojë rekordin e mëparshëm prej 2.75 gradë Celsius, të regjistruar gjatë El Niños së viteve 2015–2016.

Megjithatë, parashikimet klimatike përmbajnë pasiguri dhe mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Për këtë arsye, vëzhgimi i temperaturave të oqeanit, erërave, reshjeve dhe treguesve atmosferikë mbetet thelbësor për vlerësimin e zhvillimit të fenomenit.

El Niño tregon se si ndryshimet në një pjesë të Oqeanit Paqësor mund të ndikojnë në motin dhe klimën në mbarë botën. Përballë rrezikut të thatësirave, përmbytjeve, temperaturave të larta dhe ndryshimeve në stuhitë tropikale, monitorimi shkencor dhe përgatitja e komuniteteve mbeten të rëndësishme për zvogëlimin e pasojave të mundshme.

Analizë e përgatitur nga Robert McSweeney dhe Daisy Dunne/ carbonbrief.org/Motilokal.com