“Ndryshimi i klimës po i bën stuhitë më intensive, të rrezikshme, po ndryshon drejtimin e tyre dhe po i vë gjithnjë e më shumë njerëz në rrezik”, sipas WorldRiskReport-it të fundit.

Stuhitë shkaktojnë dëmin më të madh ekonomik nga çdo ngjarje ekstreme natyrore, zbulon raporti, me ekonomitë më të varfra që goditen në mënyrë disproporcionale më shumë se vendet e pasura të industrializuara. Ato gjithashtu renditen të tretat për sa i përket viktimave, pas tërmeteve dhe temperaturave ekstreme të nxehta ose të ftohta.

A po i përkeqëson ndryshimi i klimës stuhitë?

Raporti vjetor, nga aleanca gjermane e OJQ-ve Bündnis Entwicklung Hilft dhe Instituti për të Drejtën Ndërkombëtare të Paqes dhe Konfliktit të Armatosur (IFHV) në Universitetin Ruhr të Bochum, u përqendrua këtë vit te stuhitë si një nga fatkeqësitë natyrore më të zakonshme dhe shkatërruese në mbarë botën.

“Po shohim një rritje në përqindjen e stuhive më të fuqishme”, thotë Dr. Friederike Otto, shkencëtare e klimës dhe bashkëthemeluese e World Weather Attribution (WWA), e cila është intervistuar në raport.

Ajo thotë se faji është për shkak të ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu, që vijnë si pasojë e djegies së lëndëve djegëse fosile, ndërsa gazrat serrë ngrohin atmosferën dhe oqeanet.

“Kur një ciklon tropikal zhvillohet në këto kushte më të ngrohta, ai ka qasje në më shumë energji, duke rritur intensitetin e shpejtësisë së erës dhe reshjet e shoqëruara”, thotë Dr. Otto.

Të nxitura nga uji i ngrohtë i oqeanit, ciklonet tropikale po përhapen në rajone që më parë nuk kishin pasur stuhi, duke u zhvendosur drejt poleve siç u pa kur Uragani Ofelia goditi Gadishullin Iberik dhe Irlandën në vitin 2017.

Temperaturat më të ngrohta të oqeanit po e bëjnë gjithashtu intensifikimin e shpejtë të stuhive më të zakonshme, duke e bërë më të vështirë zbatimin e paralajmërimeve, thotë raporti.

Rritja e temperaturave jo vetëm që po i bën stuhitë më shkatërruese, por po shton edhe rreziqe të reja, siç është rritja e rrezikut të përmbytjeve, erozionit dhe rrëshqitjeve të dheut në zonat bregdetare për shkak të rritjes së nivelit të detit.

Ndërkohë, sistemet e stuhive konvektive, të cilat variojnë nga stuhitë e forta deri te superqelizat jetëgjata, po shohin rritje të reshjeve për shkak të ndryshimeve klimatike, pasi ajri më i ngrohtë mban më shumë lagështi.

Cilat vende janë më të rrezikuara nga stuhitë?

Vetëm 10 vende përballen me shumicën e ekspozimit global ndaj stuhive: Filipinet, Meksika, Madagaskari, Mauritiusi, Japonia, Kina, Mikronezia, SHBA-ja, Koreja e Jugut dhe Australia, sipas Indeksit të Rrezikut të Stuhive të raportit, i cili vlerësoi 193 vende.

Vetëm dy vende evropiane bëjnë pjesë në 100 vendet më të rrezikuara për sa i përket ekspozimit fizik dhe cenueshmërisë shoqërore: Portugalia (vendi i 69-të) dhe Ukraina (vendi i 96-të).

Ndërsa ciklonet tropikale janë të rralla në Evropë, ciklonet ekstratropikale janë më të zakonshme. Këto zhvillohen mbi det, por janë shumë më të dobëta. Megjithatë, ato ende ndikojnë në motin në tokë: "Sidomos në Evropën Veriore shohim një rritje të numrit të këtyre stuhive, që do të thotë se dimrat janë bërë shumë më të lagësht", thotë Dr. Otto.

Rreziku i stuhive është i shpërndarë në mënyrë të pabarabartë, ku qytetet bregdetare dhe ishujt janë më të prekshëm. “Qytete si Nju Jorku dhe Bostoni, ose Pekini dhe Tokio do të përjetojnë ciklone tropikale në të ardhmen”, thotë Dr. Otto.

Indeksi më i gjerë i Rrezikut Botëror, i cili mat rrezikun e përgjithshëm të fatkeqësive nga të gjitha fatkeqësitë natyrore, paraqet 13 vende evropiane në 100 vendet e para, me Turqinë e vetme në 50 vendet e para, në vendin e 38-të.

Gjithashtu në 100 vendet e para janë Italia (e 51-ta), Greqia (e 56-ta), Spanja (e 58-ta), Franca (e 78-ta), Shqipëria (e 81-ta), Polonia (e 82-ta), Portugalia (e 86-ta), Mbretëria e Bashkuar (e 89-ta), Kroacia (e 92-ta), Belgjika (e 94-ta), Holanda (e 96-ta) dhe Gjermania (e 99-ta).

Rëndësia dhe kufizimet e sistemeve të paralajmërimit të hershëm

“Rëndësia e ardhshme [e stuhive] nuk qëndron vetëm në intensitetin e tyre fizik, por edhe në mënyrën se si shoqëritë përshtaten, përmes infrastrukturës elastike, parashikimit të përmirësuar, sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe përpjekjeve për zbutjen e klimës”, thotë Dr. Otto.

Që të jenë efektive, paralajmërimet duhet të formulohen qartë, të arrijnë grupet e margjinalizuara dhe të marrin në konsideratë familjet që kanë nevojë për ndihmë aktive për t'u evakuuar.

“Sistemet e paralajmërimit për stuhitë duhet të zvogëlojnë cenueshmërinë, jo vetëm të gjurmojnë rreziqet”, thuhet në raport, duke nxitur përdorimin e Sistemeve të Paralajmërimit për të Gjitha Cenueshmëritë (AVWS), të cilat “marrin në konsideratë të gjitha rreziqet, të gjitha shkallët kohore dhe të gjithë njerëzit”. Këto mund të marrin në konsideratë gjithçka, nga lëvizshmëria e reduktuar për shkak të detyrimeve shoqërore për veshjen e grave, deri te rreziku i leximit të gabuar të hartës për shkak të verbërisë ndaj ngjyrave.

Gjithashtu thekson se sistemet e paralajmërimit zakonisht përqendrohen te era, duke anashkaluar rreziqet më të mëdha për jetën: përmbytjet dhe dallgët e stuhive. Meqenëse stuhitë shpesh fitojnë forcë të papritur pranë bregdetit, këto mund të jenë të vështira për t’u parashikuar. Përdorimi i sistemeve të paralajmërimit të hershëm me shumë rreziqe (MHEWS), të cilat marrin në konsideratë temperaturën e ajrit, llojin e reshjeve, sasinë e reshjeve, shpejtësinë e erës, drejtimin e erës, akullnajën, rrufetë dhe tornadot, mund të ndihmojë.

Si mund të përgatiten ndryshe vendet për stuhi më intensive?

Ndërsa mbrojtjet shtetërore, në të gjithë vendin, janë thelbësore në zvogëlimin e shkatërrimeve nga stuhitë, përgatitja për fatkeqësitë me bazë komuniteti ndihmon në mbushjen e boshllëqeve - për shembull kur njerëzit nuk kanë qasje në radio ose telefon celular.

Sigurimi gjithashtu mund të luajë një rol vendimtar pas një stuhie. Ndërsa në Veriun Global tani mbulon rreth gjysmën e të gjitha dëmeve nga stuhia, shpesh nuk është i disponueshëm ose i përballueshëm për shumë njerëz në Jugun Global. Kjo tenton të ngadalësojë përpjekjet e rindërtimit dhe mund të çojë në një "spirale varfërie" që zgjat brez pas brezi, paralajmëron raporti.

Në këto raste, ndarja joformale e burimeve shpesh detyrohet të mbushë boshllëqet, por burimet kanë tendencë të mbingarkohen në një krizë.

Përveç përmirësimeve në sistemet e paralajmërimit dhe ndihmës në rast katastrofash, ulja e emetimeve nga ana tjetër do të ngadalësonte intensifikimin e stuhive me ndryshimet klimatike.

“Ndikimet sot tashmë po arrijnë kufijtë e asaj me të cilën shoqëritë mund të përshtaten, siç e kemi parë me Uraganin Melissa në vitin 2025”, thotë Dr. Otto. “Kështu, kufizimi i ngrohjes në 1.5°C është thelbësor që shoqëritë të kenë një shans për t’u përshtatur.”

/Motilokal.com