Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi për vitin 2026 u është dhënë Peter Hegemann, Georg Nagel dhe Karl Deisseroth për kontributet e tyre në zhvillimin e optogjenetikës, një metodë që ka ndryshuar mënyrën se si shkencëtarët studiojnë trurin.

Optogjenetika mundëson kontrollimin e qelizave nervore përmes dritës dhe u ka dhënë studiuesve mundësinë të kuptojnë më mirë se si qarqet nervore ndikojnë në kujtesë, ndjenja dhe sjellje në trurin e gjallë.

Zbulimi nisi me kërkimet e Peter Hegemann dhe Georg Nagel mbi algën njëqelizore Chlamydomonas. Në fillim të viteve 2000, ata zbuluan kanalrodopsinën, një proteinë të veçantë që ndodhet në sipërfaqen e qelizës dhe hap një kanal kur ekspozohet ndaj dritës blu. Përmes këtij kanali, jonet hyjnë në qelizë dhe krijojnë një impuls elektrik.

Më pas, Karl Deisseroth e përshtati këtë zbulim për përdorim në qelizat nervore. Ai futi gjenin që kodon kanalrodopsinën në neuronet e minjve dhe tregoi se qelizat nervore mund të aktivizoheshin duke përdorur dritën. Në vitin 2005 ai publikoi rezultatet e këtij zbulimi, ndërsa në vitin 2007 metoda u demonstrua edhe në trurin e minjve të gjallë.

Kjo qasje u bë e njohur si optogjenetikë dhe më pas u përhap në laboratorë në të gjithë botën. Duke përdorur këtë metodë, studiuesit kanë mundur të identifikojnë qarqe nervore që lidhen me kujtesën, emocionet dhe sjelljet, duke ofruar njohuri të reja edhe për çrregullimet neurologjike dhe psikiatrike.

Optogjenetika po studiohet gjithashtu për aplikime në mjekësi. Ndër fushat ku po zhvillohen kërkime është rikthimi i pjesshëm i shikimit te njerëzit me dëmtime të shikimit.

Sipas Komitetit të Nobelit, kjo teknologji ka hapur një epokë të re në neuroshkencë, duke u mundësuar shkencëtarëve të studiojnë trurin me një saktësi që më parë ishte e pamundur.

Zbulimet e tre laureatëve kanë ndihmuar kështu në zbardhjen e një prej mistereve më të mëdha të shkencës: mënyrën se si funksionon truri dhe si aktiviteti i qelizave nervore shndërrohet në kujtime, ndjenja dhe sjellje.

/Motilokal.com