Kërkesa globale për energji elektrike u rrit në vitin 2021, duke krijuar tendosje në tregjet kryesore, duke i shtyrë çmimet në nivele të paprecedentë dhe duke çuar emetimet e sektorit të energjisë në një nivel rekord. Energjia elektrike është thelbësore për jetën moderne dhe energjia elektrike e pastër është thelbësore për tranzicionet energjetike, por në mungesë të ndryshimeve më të shpejta strukturore në sektor, rritja e kërkesës gjatë tre viteve të ardhshme mund të rezultojë në paqëndrueshmëri shtesë të tregut dhe vazhdimësi të emetimeve të larta, sipas një raporti të publikuar nga IEA.

E nxitur nga rimëkëmbja e shpejtë ekonomike dhe kushtet ekstreme të motit se sa në vitin 2020, duke përfshirë një dimër më të ftohtë se mesatarja, rritja prej 6% e kërkesës globale për energji elektrike e vitit të kaluar ishte më e madhja në përqindje që nga viti 2010 kur bota po rikuperohej nga kriza financiare globale. Në terma absolutë, rritja e vitit të kaluar prej mbi 1500 teravat-orë ishte më e madhja ndonjëherë, sipas edicionit të janarit 2022 të Raportit gjashtëmujor të Tregut të Energjisë Elektrike të IEA-së.

Rritja e kërkesës tejkaloi burimet e furnizimit me energji elektrike për të mbajtur ritmin në disa tregje kryesore, me mungesa të gazit natyror dhe qymyrit që çuan në çmime të paqëndrueshme, shkatërrim të kërkesës dhe efekte negative te gjeneruesit e energjisë, shitësit me pakicë dhe përdoruesit, veçanërisht në Kinë, Evropë dhe Indi. Rreth gjysma e rritjes globale të kërkesës për energji elektrike vitin e kaluar u zhvillua në Kinë, ku kërkesa u rrit me rreth 10%. Kina dhe India vuajtën nga ndërprerjet e energjisë elektrike në disa pika në gjysmën e dytë të vitit për shkak të mungesës së qymyrit.

“Rritjet e çmimeve të energjisë elektrike në kohët e fundit kanë shkaktuar vështirësi për shumë familje dhe biznese në mbarë botën dhe rrezikojnë të bëhen nxitës i tensioneve sociale dhe politike”, tha drejtori ekzekutiv i IEA-së, Fatih Birol. “Institucionet duhet të ndërmarrin veprime tani për të zbutur ndikimet mbi më të cenuarit dhe për të adresuar shkaqet themelore. Investimet më të larta në teknologjitë e energjisë me karbon të ulët, duke përfshirë burimet e rinovueshme, efikasitetin e energjisë dhe energjinë bërthamore, krahas një zgjerimi të rrjeteve të fuqishme dhe inteligjente të energjisë elektrike, mund të na ndihmojnë të dalim nga vështirësitë e sotme.”

Indeksi i çmimeve të IEA-së për tregjet kryesore të energjisë elektrike me shumicë pothuajse u dyfishua në krahasim me vitin 2020 dhe u rrit me 64% nga mesatarja 2016-2020. Në Evropë, çmimet mesatare të shitjes me shumicë të energjisë elektrike në tremujorin e katërt të 2021 ishin më shumë se katërfishi i mesatares së tyre 2015-2020. Përveç Evropës, rritje të çmimeve pati edhe në Japoni dhe Indi, ndërsa ato ishin më të moderuara në Shtetet e Bashkuara, ku furnizimet me gaz ishin më pak të trazuara.

Energjia elektrike e prodhuar nga burimet e rinovueshme u rrit me 6% në vitin 2021, por nuk ishte e mjaftueshme për të vazhduar me kërkesën galopante. Prodhimi me qymyr u rrit me 9%, duke shërbyer më shumë se gjysmën e rritjes së kërkesës dhe duke arritur një kulm të ri të të gjitha kohërave pasi çmimet e larta të gazit natyror çuan në kalimin nga gazi në qymyr. Prodhimi me gaz u rrit me 2%, ndërsa bërthamor u rrit me 3.5%, pothuajse duke arritur nivelet e tij të vitit 2019. Në total, emetimet e dioksidit të karbonit (CO2) nga prodhimi i energjisë u rritën me 7%, duke arritur gjithashtu një rekord të lartë, pas rënies gjatë dy viteve të mëhershme.

“Emetimet nga energjia elektrike duhet të ulen me 55% deri në vitin 2030 për të përmbushur skenarin tonë të emetimeve neto zero deri në vitin 2050, por në mungesë të veprimeve të mëdha politike nga qeveritë, ato emetime janë vendosur të mbeten rreth të njëjtit nivel për tre vitet e ardhshme”, tha doktor Birol.

"Kjo jo vetëm që tregon se sa larg jemi aktualisht nga një rrugë drejt emetimeve neto zero deri në vitin 2050, por gjithashtu tregon ndryshimet masive që nevojiten që sektori i energjisë elektrike të përmbushë rolin e tij kritik në dekarbonizimin e sistemit më të gjerë të energjisë."

Për 2022-2024, raporti parashikon që kërkesa për energji elektrike të rritet mesatarisht me 2.7% në vit, megjithëse pandemia e Covid-19 dhe çmimet e larta të energjisë sjellin njëfarë pasigurie në këtë perspektivë. Burimet e rinovueshme janë vendosur të rriten mesatarisht me 8% në vit, duke shërbyer më shumë se 90% të rritjes së kërkesës neto gjatë kësaj periudhe. Ne presim që prodhimi me bazë bërthamore të rritet me 1% çdo vit gjatë së njëjtës periudhë.

Si pasojë e ngadalësimit të rritjes së kërkesës për energji elektrike dhe shtesave të konsiderueshme të burimeve të rinovueshme, prodhimi i bazuar në lëndë djegëse fosile pritet të ngecë në vitet e ardhshme, me prodhimin e qymyrit që do të pësojë rënie pak, pasi heqja nga përdorimi dhe rënia e konkurrencës në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë balancohen nga rritja në tregje si Kina dhe India. Prodhimi me gaz shihet duke u rritur me rreth 1% në vit./Motilokal.com