Stuhitë e pluhurit po përshkojnë mijëra kilometra, duke bartur patogjenë të tillë si meningjiti ose kërpudhat, si dhe duke shkaktuar komplikime akute ose kronike të frymëmarrjes.

Shkretëtirëzimi po shkakton shqetësime në vendet e Lindjes së Mesme dhe afrikane po edhe në mbarë botën mes një numri të paprecedentë stuhish rëre që vonuan fluturimet dhe mbyllën shkollat në Arabinë Saudite, Irak, Iran, Kuvajt, Siri dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. 

Ekspertët e klimës paralajmërojnë se moti i rëndë mund të përkeqësohet pasi ndryshimet klimatike çojnë në ndryshimin e modeleve të motit dhe ekosistemeve të ndikuara.

“Edhe nëse reshjet mbeten të njëjta, do të kemi më shumë ngjarje thatësire, sepse do të ketë më shumë avullim, kanalet e ujitjes do të avullojnë më shumë dhe bimët do të përdorin më shumë ujë. Ky është një problem”, thotë Robert Stefanski, kreu i divizionit të shërbimeve klimatike në Organizatën Botërore të Meteorologjisë (WMO).

Hiri dhe pluhuri

Iraku është goditur veçanërisht rëndë me dhjetë stuhi rëre në dy muaj, ku mijëra personave u është dashur të shtrihen në spitale për vështirësi në frymëmarrje.

Në një intervistë në fillim të prillit, Essa Raheem Dakheel al Fayadh, Drejtor i Përgjithshme në Ministrinë e Shëndetësisë dhe Mjedisit të Irakut, parashikon se frekuenca e stuhive të pluhurit do të arrijë 243 ditë në vit gjatë dy dekadave të ardhshme.

“Në vitin 2050, Iraku do të ketë 300 ditë stuhi pluhuri gjatë gjithë vitit”, shton ai.

Në nëntor 2021, Banka Botërore paralajmëroi se rritja e mungesës së ujit mund të çojë në një ulje prej 20 për qind të furnizimit me ujë të Irakut, me një ndikim të ngjashëm në rendimentin e tij bujqësor dhe tkurrjen e pritur të PBB-së neto prej 6.6 miliardë dollarësh.

Sipas një studimi të kryer nga Ministria irakiane e Shëndetësisë dhe Mjedisit në partneritet me ekspertë ndërkombëtarë, Iraku do të përballet me thatësira, shkretëtirëzim dhe përmbytje në dekadën e ardhshme.

Një studim i Organizatës Botërore Meteorologjike të vitit 2014 zbuloi gjithashtu se ekspozimi i lartë i pluhurit në zonat e prekura nga shkretëtirëzimi është përgjegjës për gati 400,000 vdekje të hershme midis të rriturve në vit. 

Gjetjet e Programit të Mjedisit të OKB-së sugjerojnë se pluhuri mund të udhëtojë me mijëra kilometra, duke bartur patogjenë të tillë si meningjiti ose kërpudhat e shpërndara, si dhe duke shkaktuar komplikime akute ose kronike të frymëmarrjes.

Stuhitë e pluhurit dhe rërës gjithashtu përshpejtojnë shkretëtirëzimin, rrisin kripësinë, thatësirën e mëtejshme dhe pakësojnë furnizimin me ujë.

Horizonte ekstreme

Thatësira është një shqetësim për Lindjen e Mesme dhe Afrikën. Instituti Max Planck paralajmëron  se zonat e Lindjes së Mesme bëhen të pabanueshme, duke arritur në përfundimin se temperaturat e verës në Lindjen e Mesme do të rriten me dyfishin e mesatares normale globale.

Për shembull, Mesdheu pritet të arrijë 46 gradë Celsius deri në vitin 2050. Deri në vitin 2100, valët ekstreme të të nxehtit parashikohen të ndodhin dhjetë herë më shpesh, ndërsa moti ekstrem bëhet normë.

Studiuesit paralajmërojnë se temperaturat në rajon mund të fillojnë përfundimisht në 30 gradë Celsius, duke arritur në 50 gradë Celsius pesë herë më shpesh se në fillim të mijëvjeçarit.

Thatësira dhe mungesa e ujit mund të shkaktojnë valë të mëtejshme migrimi, ndërsa vendet me stres të ujit përpiqen të përballen me rritjen e shpejtë të popullsisë, urbanizimin në rritje, infrastrukturën e prishur dhe ndryshimin e modeleve të motit.

Një sfidë thellësisht komplekse për t'u adresuar, stuhitë e pluhurit dhe rërës ndikohen gjithashtu nga mbikullotja, reshjet e luhatshme dhe ulja e niveleve të ujit; të gjitha këto mund të përshpejtojnë shkretëtirëzimin.

Veprimi i koordinuar ndërkombëtar mund të jetë mënyra e vetme për të bërë një ndryshim për vendet që përpiqen të kontrollojnë problemin. 

Thatësira dhe zhvendosja

Më 9 maj 2022, 196 vende u mblodhën në Konventën e Kombeve të Bashkuara për Luftimin e Shkretëtirëzimit të mbajtur në Abidjan, Bregu i Fildishtë për të adresuar sfidën në rritje. Duke folur në këtë ngjarje, Presidenti i Bregut të Fildishtë, Allassane Outtara paralajmëroi se Afrika ka humbur gati 80 për qind të mbulesës së saj pyjore që nga viti 1900, me rrezikun e zhdukjes së pyjeve krejtësisht deri në vitin 2050.

Agjencia e OKB-së për shkretëtirëzimin vlerëson se gati 40 për qind e tokës në botë është e degraduar, pjesërisht për shkak të praktikave të paqëndrueshme të tokës, bujqësore dhe menaxhimit të ujit, ndër të tjera.

Përpjekjet ambicioze për të luftuar shkretëtirëzimin përfshijnë "Murin e Madh të Gjelbër", një mburojë vegjetative 8000 kilometra që do të mbillet në të gjithë Afrikën Sub-Sahariane në një përpjekje për të rivendosur 100 milionë hektarë tokë. Në vitin 2020, një raport progresi tregoi se  vetëm 4 për qind  e objektivit të tij ishte arritur.

Keqmenaxhimi i burimeve ujore jo të rinovueshme, bujqësia, ujitja dhe urbanizimi janë sfida të zakonshme me të cilat po përballen shumica e vendeve në Lindjen e Mesme dhe Afrikë. Kur shoqërohet me reshje të pakta, shkretëtirë të prekur dhe terrene të thata të ulëta, shkretëtirëzimi është pothuajse i pashmangshëm.

Me afro dy miliardë ton pluhur që buron çdo vit nga shkretëtirat e botës, shkretëtirëzimi i vazhdueshëm përbën një problem të pazgjidhshëm për sigurinë e ushqimit dhe ujit, për të mos thënë asgjë për shëndetin publik.

Ndërsa roli që luan ndryshimi i klimës nuk është kuptuar plotësisht, ka një konsensus në rritje globale se rritja e valëve të të nxehtit, thatësirës dhe degradimit të mjedisit ka të ngjarë të vazhdojë të nxisë pasigurinë, të ndikojë në prodhimin ekonomik dhe të detyrojë zhvendosjen e njerëzve./TRT/Motilokal.com