Në Svalbard, ka një fshat ku ajri është jashtëzakonisht i pastër dhe Wi-Fi është i ndaluar dhe të gjitha ndërtesat zhbllokohen në rast se duhet të fshihesh nga arinjtë polarë – por siç zbuloi Anna Filipova, ndryshime të mëdha janë në ajër.

Është e ftohtë, por kthjellët në këtë faqe mali, në mes të asaj që është në thelb një shkretëtirë Arktike. Ajri jashtëzakonisht i thatë dhe i ngrirë e kthen pothuajse menjëherë mjegullën e lagështisë nga goja dhe hunda ime në kristale të vogla akulli me gaz.

“Unë jam duke qëndruar pak më poshtë majës së Zeppelinfjellet, një mal 556 metra në gadishullin Brøggerhalvøya të Spitsbergen në Svalbard, arkipelagu norvegjez në Oqeanin Arktik.

Poshtë meje është qyteti i Ny-Ålesund, një vendbanim i vogël me një popullsi prej 45 banorësh në dimër dhe deri në 150 në kulmin e verës. Është vendbanimi më verior i përhershëm në botë, i vendosur rreth 1231 kilometra nga Poli i Veriut.

Me malin që ngrihet në njërën anë dhe një fjord nga ana tjetër, është një vend jashtëzakonisht i bukur. Ndoshta është gjithashtu një nga vendet më të mira në planet për të marrë frymë – i vendosur larg burimeve kryesore të ndotjes në mjedisin pothuajse të paprekur të Arktikut, ajri këtu është një nga më të pastërt në botë”, thotë ajo për BBC.

Sipas saj, banorët e qytetit janë kryesisht shkencëtarë që shkojnë atje pikërisht për arsyen se atje është ajri më i pastër në botë.

Në vitin 1989, një stacion kërkimor u ndërtua në krahët e Zeppelinfjellet në një lartësi prej 472 metra për të ndihmuar studiuesit të monitorojnë ndotjen atmosferike.

Kohët e fundit Observatori Zeppelin, siç quhet stacioni i kërkimit, është bërë një stacion vendimtar për matjen e niveleve të gazit serrë që po nxisin ndryshimet klimatike.

Por ka edhe shenja se cilësia e ajrit atje mund të ndryshojë.

“Herë pas here rrymat atmosferike bartin ajrin nga Evropa dhe Amerika e Veriut në këtë pjesë të Svalbardit, duke sjellë me vete ndotjen nga këto rajone. Jo vetëm që studiuesit po shohin nivelet e disa ndotësve në rritje, por ka shenja të llojeve të reja të ndotjes që barten në erë që shqetësojnë shkencëtarët”, tha gazetarja.

“Observatori Zeppelin ndodhet në një mjedis të largët dhe të pacenuar, shumë larg burimeve kryesore të ndotjes”, u shppreh Ove Hermansen, shkencëtar i lartë në Observatorin Zeppelin dhe Institutin Norvegjez për Kërkimin e Ajrit.

“Nëse mund ta matni këtu, ju e dini se tashmë ka një prevalencë globale. Ky është një vend i mirë për të studiuar atmosferën në ndryshim.”

Midis atyre që përfitojnë nga qielli i pastër dhe mjedisi pa valë është Autoriteti Norvegjez i Hartave, të cilët kanë ndërtuar një radiovëzhgim për të ndihmuar në monitorimin e lëvizjeve të Tokës dhe fushën gravitacionale.

“Moti ekstrem është një rrezik për të gjithë ata që jetojnë dhe punojnë këtu. Temperaturat janë shpesh nën zero dhe më e ftohta e regjistruar ndonjëherë ishte -37.2 gradë Celsius në dimër. Në mars të këtij viti – gjatë një prej vizitave të mia në Ny-Ålesund – temperaturat arritën një rekord të lartë për muajin në 5.5 gradë Celsius. Rekordi i mëparshëm ishte nga viti 1976 në 5.0 gradë Celsius.

Është një shpirt stoik që mund të përballojë largësinë, natyrën e virgjër dhe kushtet e vështira së bashku me periudha të gjata ose të errësirës ose të dritës së vazhdueshme të diellit. Isha në stacionin shkencor gjatë periudhës më të ashpër të vitit, sezonit të natës polare të errët, kur ka errësirë 24-orëshe për muaj të tërë.

Shëtitjet donin të thonin përdorimin e pishtarëve në kokë dhe dritën e hënës si ndriçues.

Një studente e re italiane e doktoraturës që takova ecte e vetme nëpër shkretëtirë, me vetëm 2-3 m dukshmëri, përballë erërave të forta dhe borës, vetëm që të mund të ndryshonte filtrat në disa instrumente.

Por errësira ofron gjithashtu një pamje fantastike të Dritave Veriore që lëvizin si fantazma nëpër qiell mbi qytet.

Ka rreziqe të tjera përtej errësirës dhe të ftohtit për studiuesit që dalin jashtë në këtë kohë të vitit.

Svalbard është habitati natyror i ariut polar dhe me kalimin e viteve arinjtë u panë afër vendbanimit, madje edhe duke kaluar nëpër të.

Si rezultat, komuniteti ka një rregull që askush nuk mund të mbyllë dyert e asnjë ndërtese në rast se një ari shfaqet brenda vendbanimit dhe ka nevojë urgjente për strehim”, shkruan BBC referuar gazetares.

“Duhet të përshtateni dhe të punoni rreth arinjve polarë, jo e kundërta”, thotë Christelle Guesnon, një nga studiuesit që punon në Observatorin Zeppelin për Institutin Polar Norvegjez.

“Arinjve u pëlqen të ndjekin lumin dhe ata shpesh marrin rrugën midis vendbanimit Ny-Ålesund dhe Observatorit Zeppelin. Ndodh mjaft shpesh që jemi lart në observator dhe një ari polar po kalon aty. Pastaj presim derisa ariu të ketë ikur”.

Pas orës 16:30, në mbyllje të ditës së punës, komuniteti i vogël tenton të tërhiqet në ambiente të mbyllura. Pa komunikim direkt dhe kontakt celular do të duhet të mbështetesh në marrëveshjet e bëra më herët gjatë ditës për çdo shqetësim apo takim.

Mensa e qytetit është i vetmi vend ku njerëzit takohen për t’u socializuar spontanisht gjatë orëve të drekës dhe darkës, duke shkëmbyer histori për dritat e veriut dhe kafshët e egra që hasin.

Shumë nga ato histori të përbashkëta dëshmojnë për ndryshimet që po ndodhin në këtë ekosistem të largët të Arktikut.

Leif-Arild Hahjem, i cili ka punuar për shumë vite në Ny-Ålesund si inxhinier për Institutin Polar Norvegjez, i ka thënë gazetares se ai ka qenë në zonë që nga viti 1984 dhe ka parë ndryshime dramatike në peizazhin përreth.

“Fjordi pranë vendbanimit ishte i ngrirë atëherë, mund të shkoje me një makinë dëbore, por që nga viti 2006/7 nuk ka qenë më i ngrirë”, thotë ai.

“Vendbanimi është i rrethuar nga shumë akullnaja të cilat të gjitha po bëhen më të vogla dhe kjo për shkak të rritjes së temperaturave.”

Rune Jensen, kreu i Institutit Polar Norvegjez në Ny-Ålesund, shton, me pak trishtim , se në vitet 1980 një zonë e njohur si Blomstrandhalvoya afër Ny-Ålesund besohej ende të ishte një gadishull, por ndërsa akullnaja është tërhequr gjatë viteve të fundit. dekadë apo më shumë, ai është bërë një ishull, i shkëputur nga kontinenti.

“Sot, ne përjetojmë efektet e një Arktiku më të ngrohtë në disa zona”, theksoi ai.

“Për shembull, rritja e fluksit të ujit më të ngrohtë të Atlantikut që ndryshon të gjithë ekosistemin në Fjord jashtë Ny-Ålesund. Ajo prek edhe arinjtë polarë, të cilët janë të detyruar të përshtatin dietën e tyre. Më parë ata kapnin foka me unaza akulli. Tani ne shohim një rritje të madhe të numrit të arinjve polarë që pastrojnë vezët nga foletë e shpendëve të detit dhe kapin foka nga toka.”/BBC/Motilokal.com